Cykl × stan · 6 min
PMS czy PMDD: gdzie kończy się napięcie, a zaczyna zaburzenie
PMS dotyczy 70–90% osób miesiączkujących. PMDD — 3–8%. To nie to samo zjawisko w innej dawce. Mechanizm w mózgu jest inny, kryteria są inne i leczenie jest inne.
Co jest wspólne
I PMS, i PMDD pojawiają się tylko w cyklach owulacyjnych, w fazie lutealnej (po owulacji, przed miesiączką), i ustępują z pierwszymi dniami krwawienia. W obu mózg reaguje na fizjologiczne wahania allopregnanolonu — metabolitu progesteronu, który działa na receptory GABA.
Co je rozróżnia — praktycznie
PMS
- Drażliwość, płaczliwość, wzdęcia, tkliwość piersi, zmęczenie.
- Nieprzyjemne, ale nie wyłącza z życia.
- Można pracować, można być w relacjach, można podejmować decyzje.
- Po miesiączce wszystko wraca do normy w ciągu 1–2 dni.
PMDD
- Co najmniej 5 objawów z listy DSM-5, z czego min. 1 afektywny (lability, drażliwość, depresja, lęk).
- Objawy wpływają na pracę, relacje, decyzje, czasami na bezpieczeństwo.
- Pojawiają się konflikty interpersonalne, których normalnie by nie było.
- Czasami pojawiają się myśli rezygnacyjne — wyłącznie w fazie lutealnej.
- Po miesiączce — pełna remisja, jak przełącznik. Tydzień po krwawieniu jest się "sobą".
Test, który ma sens
Diagnoza PMDD wymaga prospektywnej obserwacji minimum 2 kolejnych cykli. Codzienne notowanie nastroju, drażliwości, energii i konkretnych zdarzeń. Diagnoza z pamięci jest mało wiarygodna — pamięć selektywnie utrwala trudne dni i pomija dobre.
Po 2 cyklach widać konkretną rzecz: czy objawy faktycznie grupują się w drugiej połowie cyklu, czy są stałe. Stałe objawy depresji lub lęku, niezależne od fazy, to nie PMDD — to inne zjawisko, które również wymaga konsultacji.
Co decyduje, że to już PMDD
- Powtarzalność wzorca w co najmniej 2 cyklach.
- Cykliczne nasilenie minimum 30% względem fazy folikularnej (na skalach DRSP, PSST).
- Realny wpływ na funkcjonowanie (praca, dom, relacje).
- Pełna remisja w tygodniu po miesiączce — to klucz diagnostyczny.
Co to zmienia w praktyce
PMS leczy się stylem życia (sen, ruch, wapń, magnez) i selektywnie SSRI/antykoncepcją. PMDD — wymaga leczenia: SSRI (działają tu szybko, często wystarcza dawka tylko w fazie lutealnej), antykoncepcja w trybie ciągłym z drospirenonem, w cięższych przypadkach agonisty GnRH. To nie jest „lepsze radzenie sobie" ani „praca nad sobą". To diagnoza, która ma leczenie.
Granica między PMS a PMDD nie jest płynna — jest funkcjonalna. PMS przeszkadza. PMDD wyłącza.